Γιώργος Κοντογιώργης, Από το έθνος του κράτους στο έθνος της κοινωνίας

Γιώργος Κοντογιώργης, Από το έθνος του κράτους στο έθνος της κοινωνίας

Γιώργος Κοντογιώργης

29 Ιουλίου 2018

262

FacebookTwitterLinkedInEmailPrintShares19

Το ελληνικό πρόβλημα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το «διεθνές», πλην όμως διαθέτει τη δική του ιδιαιτερότητα και δυναμική που μας επιτρέπει να το ορίσουμε ως παρέκκλιση. Αποδίδω την αιτία της ελληνικής κακοδαιμονίας στις δυσμορφίες που προκαλεί η αναντιστοιχία του πολιτικού συστήματος/κράτους προς την ανθρωποκεντρική ιδιοσυστασία της ελληνικής κοινωνίας. Το πολιτικό αυτό σύστημα οδήγησε το κράτος και τους νομείς του να λειτουργούν ως λυμεωνικά παράσιτα επί του Ελληνισμού, να τον απομυζούν και να τον καταστρέφουν.

Δεν ανέμενα την τωρινή κρίση για να προβώ στη διαπίστωση αυτή. Δεκαετίες επισημαίνω το γεγονός, και ουσιαστικά ανήγγειλα πριν από τη δεκαετία του 1990 την, σε συντεταγμένες βάσεις, επιχειρούμενη λεηλασία της ελληνικής χώρας και την επερχόμενη νέα συντριπτική συρρίκνωση του Ελληνισμού. Στο πλαίσιο αυτό, αρκούσε μια μικρή έστω διεθνής αναταραχή για να εκθέσει την Ελλάδα και να της προκαλέσει μια ανήκεστη βλάβη.

Η ίδια γνωσιολογική αφετηρία με οδήγησε να επισημάνω την κατεύθυνση της λεγόμενης διεθνούς εξέλιξης και τις επιπτώσεις της. Καιρό πριν την εκδήλωση της αμερικανικής κρίσης, που οδήγησε στο κλείσιμο της τράπεζας Lehman Brothers, είχα αναδείξει το γεγονός της επελθούσης ανατροπής στην ισορροπία μεταξύ κοινωνίας, κράτους και οικονομίας, την αιτιολογία της και τις επερχόμενες επιπτώσεις.

Το επιχείρημα αυτό πηγαίνει πολύ πιο πίσω, στις αναλύσεις μου της δεκαετίας του 1980 και του 1990, στις οποίες κατέγραφα τον χαρακτήρα των αλλαγών που συντελούνταν στον κόσμο της εποχής: στο επικοινωνιακό σύστημα, στην εργασία, στη σχέση κοινωνίας και πολιτικής, στην διακρατική φιλοδοξία των εθνικών θεσμών, στις επιπτώσεις της πλανητικής διακτίνωσης σημαντικών παραμέτρων του ανθρωποκεντρικού γίγνεσθαι κλπ.

Εν σπέρματι η υπέρβαση

Πυρήνας των διαπιστώσεων αυτών αποτέλεσε η καταστατική μου υπόθεση ότι οι εξελίξεις που καταγράφονταν την προηγούμενη περίοδο προανήγγειλαν την ολοκλήρωση της φάσης που σηματοδότησε η δυτική Αναγέννηση και είχε ως ζητούμενο τον ανθρωποκεντρικό μετασχηματισμό του κόσμου της δεσποτείας με πρόσημο τη μεγάλη κοσμοσυστημική κλίμακα.

Η ολοκλήρωση αυτή περιείχε εν σπέρματι τις παραμέτρους της υπέρβασης της πρώιμης ανθρωποκεντρικής εποχής και την είσοδο του νεότερου κόσμου σε μια νέα πολυσήμαντη περίοδο. Της οποίας γνώρισμα έμελλε να αποτελέσει μεσοπρόθεσμα, σε θεσμικό επίπεδο, η μεταστέγαση της κοινωνίας από την ιδιωτεία στο εσωτερικό της πολιτείας.

Το αξιακό ζητούμενο της μεταστέγασης αυτής ήταν η σωρευτική διεύρυνση της ελευθερίας, από το ατομικό πεδίο σε εκείνο της κοινωνικοοικονομικής και πολιτικής ελευθερίας, που ήταν αναπόφευκτο να εγείρει το ζήτημα της αμφισβήτησης της μονοσήμαντης ιδιοκτησίας του οικονομικού και προεχόντως του πολιτικού συστήματος από εξωκοινωνικούς παράγοντες.

Κινητήρια δύναμη της εξέλιξης αυτής ήταν αναπόφευκτα η ανατροπή των συσχετισμών –της ισορροπίας μεταξύ κοινωνίας και οικονομίας, που διασφαλιζόταν έως τότε εντός της κρατικής επικράτειας– και που διαφαινόταν στον ορίζοντα. Η οικονομία, έχοντας ήδη ανδρωθεί σημαντικά και διαθέτουσα το αναγκαίο όχημα της τεχνολογικής επικοινωνίας, θα διακτινωθεί στο σύνολο κοσμοσύστημα. Θα καταλάβει μια σημαίνουσα έως και μονοσήμαντη θέση στο στασίδι του μέλλοντος, ενώ η κοινωνία θα παραμείνει εγκιβωτισμένη στο αξιακό και θεσμικό περιβάλλον του 18ου αιώνα.

Το σημείο συνάντησης

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο συνάντησης της ελληνικής κρίσης με τη λεγόμενη διεθνή κρίση. Σε ό,τι με αφορά, οι διαπιστώσεις αυτές εγγράφονται σε μια κοσμοσυστημική δυναμική και μόνον έτσι μπορούν να αποτιμηθούν σφαιρικά ως φαινόμενα. Επομένως, διατυπώσεις όπως διεθνής κρίση, παγκοσμιοποίηση και πολλές άλλες, ομολογούν την αμηχανία της νεοτερικής σκέψης ενώπιον των κοσμογονικών εξελίξεων, όχι όμως την πραγματικότητα.

Γεγονός που αποκαλύπτει την απουσία στις ημέρες μας της παραμικρής αντίληψης για το αύριο. Η παγκοσμιοποίηση είχε ήδη συντελεσθεί από την εποχή της αποικιοκρατίας και υποδηλώνει την πλανητική διακτίνωση του ανθρωποκεντρικού κοσμοσυστήματος. Επομένως, τα συμβαίνοντα στις ημέρες μας, σηματοδοτούν εξελίξεις, στο ήδη πλανητικά διατεταγμένο ανθρωποκεντρικό κοσμοσύστημα, που διακρίνονται από την αλλαγή φάσης.

Άμεση εκδήλωση αυτής αποτελεί η ολική κυριαρχία των «αγορών» (της χρηματοπιστωτικής μερίδας της οικονομικής ιδιοκτησίας). Προάγγελός της, όμως, ήταν η αξιακή και θεσμική προετοιμασία της κοινωνίας να μεταβεί επίσης στο μέλλον. Στη φάση αυτή, η αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ κοινωνίας και ιδιοκτησίας του συστήματος δεν θα επιτευχθεί ούτε στο περιβάλλον του παλαιού καθεστώτος, όπως εξακολουθεί να πιστεύει η Αριστερά, που εξήγγειλε τη «διεθνή των κινημάτων».

Ούτε θα επιτευχθεί με τη μετάβαση σε ένα κοσμοσυστημικό κράτος (κοσμόπολη), καθώς αυτό παραπέμπει σε μια πολύ μακρινή εποχή από τη δική μας, εκείνη της οικουμένης. Θα επιτευχθεί εκεί όπου παράγεται ο ανθρωποκεντρισμός, δηλαδή στο εσωτερικό της κρατικής επικράτειας, με την είσοδο της κοινωνίας στην πολιτεία.

Κοσμοϊστορικό γεγονός

Αυτό καθεαυτό το γεγονός είναι κοσμοϊστορικό, διότι αναγγέλλει την εκ βάθρων αλλαγή των αξιακών-ιδεολογικών και θεσμικών παραμέτρων, με τις οποίες σταδιοδρόμησε έως τώρα ο πρώιμος ανθρωποκεντρικός άνθρωπος: τη μετάβαση από το έθνος του κράτους στο έθνος της κοινωνίας, από τον λαό στην κοινωνία των πολιτών, από την ιδιωτική ατομικότητα στην πολιτειακή ατομικότητα, από το άτομο-ιδιώτη και εντέλει υπήκοο, στο άτομο-εταίρο και εντέλει πολίτη της Πολιτείας κλπ.

Το σοκ της κρίσης που προκάλεσε η είσοδος στη νέα αυτή κοσμοσυστημική φάση έγινε αισθητό με διαφορετικούς όρους στη Δύση από ότι στην Ελλάδα. Η οποία, ως εκ της ιδιαιτερότητάς της, προσφέρθηκε αυτοβούλως από την πολιτική τάξη να χρησιμεύσει ως εργαστήρι για την οικοδόμηση της πολιτικής ηγεμονίας της αγοράς. Γι’ αυτό και πριν από καιρό είχα γράψει ότι εάν το πείραμα πετύχει στην Ελλάδα είναι βέβαιο ότι θα σημάνει την καθολική του επιτυχία. Θα έχει, όμως, ως συνέπεια να επισπευσθούν οι εξελίξεις ιδίως στον Δυτικό Κόσμο.

Από την άλλη, όμως, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η είσοδος στη νέα αυτή κοσμοσυστημική φάση προσφέρει για πρώτη φορά τη σχετική βεβαιότητα ότι πλησιάζει η στιγμή κατά την οποία η ελληνική κοινωνία θα ξανασυναντηθεί σχετικώς με τον ανθρωποκεντρικό εαυτό της. Θα τα βρει εντέλει με τον βηματισμό της νεοτερικότητας, αφού η είσοδος της κοινωνίας στην πολιτεία θα ανασυνδέσει την πολιτική με το κοινό συμφέρον και εντέλει με την πολιτική ελευθερία. Απλώς, οφείλουμε να ξέρουμε ότι η προοπτική αυτή δεν αφορά στην αυριανή ημέρα.

Γ. Κοντογιώργης, Προς μια παγκόσμια αναδιάταξη δυνάμεων και η Ελλάδα - 17.7.2018

Γιώργος Κοντογιώργης, Προς μια παγκόσμια αναδιάταξη δυνάμεων και η Ελλάδα - 17.7.2018

Lo Mak

Δημοσιεύτηκε
στις 27 Ιουλίου 2018

Ο Καθηγητής
Πολιτικής Επιστήμης και πρώην Πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Γιώργος
Κοντογιώργης στην εκπομπή του Kontra Channel "Επί του Πιεστηρίου" της
17.7.2018 και στον Σπύρο Γκουτζάνη με σχολιαστή τον Μάκη Κουρή.

Γιώργος Κοντογιώργης, Οι ετεροθαλείς αδελφές Αριστερά και Δεξιά

 

Γιώργος Κοντογιώργης, Οι ετεροθαλείς αδελφές Αριστερά και Δεξιά

Γιώργος Κοντογιώργης

27 Ιουνίου 2018

FacebookTwitterGoogle+PinterestEmailPrintShares34

Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία ανέδειξε τη γύμνια του σε όλα τα επίπεδα. Ομολόγησε αυτό που ήταν γνωστό εδώ και πολλές δεκαετίες, ότι δηλαδή η Αριστερά, και προεχόντως ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν έχει τίποτε να πει για τον κόσμο της εποχής μας και για το μέλλον. Επιπλέον, ομολόγησε ότι ομοιάζει ομοθετικά με τη Δεξιά και ότι βεβαίως έχει μεταβληθεί σε μια τυπικά αντιδραστική συνιστώσα του δυτικού Διαφωτισμού και αυθεντικό παρακολούθημα της διεθνούς των αγορών.

Το χειρότερο εξ όλων είναι ότι ομολόγησε ότι ήταν τόσο βαθιά εγκιβωτισμένος στην πλέον απεχθή εκδοχή της κομματοκρατίας ώστε τα στελέχη του, μολονότι παρασιτόβια του δημοσίου κορβανά επί πολλές δεκαετίες, αγνοούσαν απολύτως τα ζητήματα του κράτους, και -το χειρότερο- τα διεθνή και τα ευρωπαϊκά δρώμενα. Αποκαλύφθηκε δηλαδή ότι δεν διέθετε εξαρχής ούτε καν το «ηθικό πλεονέκτημα».

Η γενικότερη αιτία της έκπτωσης αυτής του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι η Αριστερά, ο σοσιαλισμός εν γένει, δεν αποτέλεσε μια διαφορετική φάση έναντι της Δεξιάς και του φιλελευθερισμού, όπως διατεινόταν. Αντιπροσώπευσε απλώς έναν διαφορετικό δρόμο στην έξοδο από τη δεσποτεία, που αφορούσε κυρίως τα κοινωνικά στρώματα της εργασίας (στη Δύση) ή ολόκληρες κοινωνίες, οι οποίες βρίσκονταν σε υστέρηση έναντι άλλων.

Ο δρόμος που επέλεξε, ωστόσο, ήταν εξ αντικειμένου αδιέξοδος διότι, για λόγους που έχω αναλύσει αλλού: αναιρούσε μεν την απολυταρχία (κρατική δεσποτεία), οδηγούσε όμως στον ολοκληρωτισμό. Εξ ου και η, ως ασύμβατη με την εποχή της, αύτανδρη κατάρρευση του ολοκληρωτικού σοσιαλιστικού πειράματος.

Ετεροθαλείς αδελφές

Η δεκαετία του 1980 ολοκλήρωσε τον κύκλο αυτόν, πράγμα που έκαμε άνευ αντικειμένου τόσο την Αριστερά όσο και την κλασική εθνοκρατική Δεξιά. Με τη διαφορά ότι η φιλελεύθερη Δεξιά μεταλλάχθηκε ευθέως σε θεραπαινίδα της «νέας τάξης», της διεθνούς των αγορών. Αντιθέτως, η Αριστερά, εγκαταλείποντας ακόμη και τον μαρξισμό, επέστρεψε στην εποχή του φιλελεύθερου Διαφωτισμού, αφενός για να συγκαλύψει τη γύμνια της, αφετέρου για να τεκμηριώσει ιδεολογικά την οβιδιακή στροφή της σε διαχειριστή των απόβλητων και ιδεολογική συνιστώσα της διεθνούς των αγορών.

Έχω πολλές φορές διατυπώσει την άποψη ότι η ομοιότητα της Αριστεράς με τη Δεξιά μπορεί να συγκριθεί με τις ετεροθαλείς αδελφές. Στο πολιτικό σύστημα, στην ιδεολογική του προσημείωση ως δήθεν δημοκρατίας, στις πολιτικές τους, στη σημειολογία της άσκησης της εξουσίας και της εκφοράς του πολιτικού λόγου.

Δεν είναι τυχαίο ότι πριν από λίγα χρόνια η Αριστερά επιχείρησε να συγκαλύψει την ιδεολογική της γύμνια, την απουσία μιας οργανικής σχέσης με την κοινωνία, με τον εναγκαλισμό του «περιβάλλοντος». Η Συριζαία Αριστερά, συνηγορούσης και της απέχθειάς της προς την κοινωνική συλλογικότητα και το πολιτισμικό της απόβαρο, προέκρινε ως σημαία της την ιδεολογία των «δικαιωμάτων» ως δήθεν απόρροια της προσημείωσής της στις ανθρωπιστικές αξίες.

Παρένθετη σχέση

Με διαφορετική διατύπωση, η σχέση της με την κοινωνία των πολιτών, από αυτοσκοπός έγινε παρένθετη. Είναι παρακολουθηματική του θεμέλιου σκοπού της Συριζαίας Αριστεράς που είναι η ενασχόλησή της με τα απόνερα του διεθνούς καπιταλισμού/ιμπεριαλισμού. Δεν αποβλέπει στην αντιμετώπιση ή ακόμη και στην ανάσχεση του διεθνούς καπιταλισμού, αλλά στην απορρόφηση των επιπτώσεών του. Το κόστος αυτών των επιπτώσεων καλείται να καταβάλλει, ωστόσο, ο απόβλητος, η εθνική κοινωνία των πολιτών.

Με άλλα λόγια, για τη Συριζαία Αριστερά, η ταξινόμηση ενός εκάστου με την πρόοδο ή με την συντήρηση, με την Αριστερά ή με την Ακροδεξιά (οι ενδιάμεσες δυνάμεις υποχωρούν στον διάλογο αυτόν) κρίνεται από την τοποθέτησή του με την κοινωνία των πολιτών ή με τα απόνερα της διεθνούς των αγορών.

Ακροδεξιός, στο πλαίσιο αυτό, είναι όποιος αναφέρεται στην κοινωνική και πολιτισμική συνοχή, στην πολιτική ελευθερία της κοινωνίας, στο συμφέρον της και ιδίως στη βούλησή της. Δηλαδή στην αντιπροσωπευτική ή δημοκρατική μεθάρμοση της πολιτείας, στην εθνική συνείδηση κοινωνίας και στη συνέχεια του Ελληνισμού.

Και αντιστοίχως, ως αριστερός αξιολογείται εκείνος που ορθώνει το ανάστημά του προς όλα αυτά, που αρνείται να αποδώσει στην κοινωνία την ιδιότητα του εντολέα, ή να συνομολογήσει εν τέλει ότι η κοινωνία και οι κληρονομιές της αποτελούν την αιτία της ίδιας της ύπαρξής τους. Αυτός, λοιπόν, που συντάσσεται κατ’ αυτάς με την πολιτική «ανοιχτών συνόρων» και ουσιαστικά με τη μεταβολή της χώρας σε χώρο.

Ελεγχόμενες μεταναστευτικές ροές

Χωρίς να υπεισέλθω στα μείζονα αυτά ζητήματα, απαιτείται νομίζω να διευκρινισθεί ότι ανάμεσα, ειδικότερα, στα «ανοιχτά σύνορα», που αναιρούν τη θεμέλια βάση του ανθρωποκεντρικού γίγνεσθαι της εποχής της μεγάλης κλίμακας, και στα «κλειστά σύνορα», που ανάγονται σε ένα παρελθόν που παρήλθε ανεπιστρεπτί, υπάρχει η πολιτική των ελεγχόμενων μεταναστευτικών ροών.

Η τελευταία συνεκτιμά σημαίνουσες πτυχές του ζητήματος, όπως η κοινωνική και πολιτισμική συνοχή, η ασφάλεια, η δυνατότητα της κοινωνίας να σηκώσει το βάρος μιας αξιοπρεπούς διαχείρισης του ανθρώπινου πόνου και να ενσωματώσει το εθνικώς διαφορετικό, με όρους πολιτισμικής πολυσημίας. Να λάβει υπόψη τη θέση της χώρας στο ευρωπαϊκό περιβάλλον και, στο πλαίσιο αυτό, την ανάγκη η Ελλάδα να μη μεταβληθεί σε παίγνιο των γεωπολιτικών εξελίξεων που αναπτύσσονται στο διεθνές σύστημα.

Συριζαιϊκή «τυφλότητα»

Σε τελική ανάλυση, η παρασιτική διαβίωση της Συριζαίας Αριστεράς στον κορμό της ελληνικής κοινωνίας δεν της επέτρεψε να διακρίνει τις κρίσιμες μεταβολές που σημειώνονται ήδη στον δυτικό πολιτικό χάρτη. Μεταβολές που έχουν στείλει στο μαυσωλείο της Ιστορίας την μόλις προ ολίγων ετών δεσπόζουσα αντιλογία μεταξύ φιλελευθερισμού και σοσιαλισμού. Μεταβολές, που έχουν οδηγήσει στη σύμπτυξη ενιαίου μετώπου των καθεστωτικών δυνάμεων της Αριστεράς και της Δεξιάς με πρόσημο τον σκοπό των αγορών, κατέναντι στη λόγω μεν αντισυμβατική, έργω δε διακινητή του κλασικού φιλελευθερισμού νέα «Ακροδεξιά».

Ωστόσο, θέλω να συγκρατήσω από τις ανωτέρω επισημάνσεις, αυτό που προσποιείται ότι αγνοεί η Συριζαία Αριστερά: ότι η σήμανση μιας ιδεολογίας ή μιας πολιτικής δύναμης ως συντηρητικής ή προοδευτικής κρίνεται από την ιδέα ή τη σχέση της με την εθνική κοινωνία. Ο διεθνισμός αποτελεί παρελκόμενη επιλογή και ως τέτοια αποβλέπει στην ενίσχυση των εσωτερικών συσχετισμών έναντι του αντιπάλου, εν προκειμένω του «καπιταλισμού».

Η μονοσήμαντη επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ, εντούτοις, εάν συνεκτιμηθεί και η σεσημασμένη απέχθειά του προς την ελληνική εθνική συλλογικότητα, ομολογεί ότι αποβλέπει να συγκαλύψει διάφορα ζητήματα: Αφενός τον αντιδραστικό του εναγκαλισμό με τις ολιγαρχικές αξίες και το ομόλογο σύστημα του Διαφωτισμού. Αφετέρου την προσαρτηματική προσέγγιση της χώρας. Και, τέλος, τη στοχευμένη υπονόμευση της πολιτισμικής συνοχής της ελληνικής κοινωνίας, δηλαδή την πηγή της αντίστασής της προς την πολιτική εξουσία, ώστε να διατηρηθούν οι εξαρτήσεις της.

Πράγματι, το δίλημμα δεν είναι εξ αντικειμένου τα «ανοιχτά» ή τα «κλειστά» σύνορα, αλλά η πολιτειακή θωράκιση της εθνικής συλλογικότητας, έτσι ώστε να διατηρεί τη συνοχή της και να μη γίνεται παίγνιο στα χέρια της διεθνούς των ηγεμόνων και των εσωτερικών της παραφυάδων.