Γεώργιος Κοντογιώργης, Η Πολιτεία του Ρήγα - Η οικουμενική κοσμόπολη και το νεότερο κράτος

Η Πολιτεία του Ρήγα | Γεώργιος
Κοντογιώργης

•1 Απρ 2020

Onassis Foundation

Η Πολιτεία
του Ρήγα - Η οικουμενική κοσμόπολη και το νεότερο κράτος. Μια συγκριτική
αποτίμηση. Κύκλος Ομιλιών: Ρήγας Βελεστινλής, Η επικαιρότητα του οράματός του
220 χρόνια μετά Ο Ρήγας Βελεστινλής αποτελεί μια πολυσχιδή προσωπικότητα του
νεώτερου ελληνισμού. Εθνεγέρτης, λόγιος, διανοούμενος, επαναστάτης, συγγραφέας,
πολιτικός οραματιστής, στρατιωτικός νους, μάρτυρας. Με αφορμή τα 220 χρόνια
μετά τον θάνατό του, ο συγκεκριμένος κύκλος ομιλιών θα επιχειρήσει να
προσεγγίσει το εύρος της ανατρεπτικής του φυσιογνωμίας ξετυλίγοντας το
στρατηγικό επαναστατικό του σχέδιο για την κατάκτηση της ελευθερίας των Ελλήνων
και αναδεικνύοντας την επικαιρότητα του πολιτικού του οράματος για τη
δημιουργία ενός δημοκρατικού κράτους. Η «Ελληνική Δημοκρατία» του Ρήγα αποτελεί
ένα πλήρες πολιτειακό σύστημα, του οποίου η κατανόηση επιβάλει μια συγκριτική
αποτίμηση σε σχέση με τις πολιτειακές κατευθύνσεις της εποχής στον ευρύτερο
ευρωπαϊκό χώρο, καθώς και με το παρελθόν του ελληνικού κόσμου. Σε ποιο βαθμό η
«πολιτεία» του Ρήγα ακολουθεί τις συνταγματικές αναζητήσεις του νεότερου κόσμου
ή διαφοροποιείται από αυτές; Συναντάται άραγε με τις πραγματικότητες του
ελληνισμού της περιόδου στην οποία αναφέρεται ή ακόμη με την ιστορική
κοσμοπολιτεία με την οποία πορεύθηκε ο ελληνικός κόσμος στον μακραίωνα
οικουμενικό του βίο; Ή μήπως αποτελεί μια ουτοπική επινόηση που ανάγεται στις
προσωπικές ιδεολογικές του αναζητήσεις; Ομιλητής: Γεώργιος Κοντογιώργης,
Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και πρώην πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου Η
διάλεξη πραγματοποιήθηκε στις 21.02.2018. Μάθετε περισσότερα στο https://issuu.com/onassisfoundation/d...

Γιώργος Κοντογιώργης, συζήτηση με την ομάδα του περιοδικού ResPublica.Gr

ΝΕΟΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑ

http://www.respublica.gr/2020/04/post/short-george/?fbclid=IwAR2XGcjiIVrLC1wwkhj22wF5OW0G1eLbKgnNkj9vu4TFlc35mtZ0XtO4cFI

•  

Γιώργος Κοντογιώργης – Συζήτηση με μέλη του ResPublica

• ResPublica,
διαδικτυακό περιοδικό

(16/04/2020)

Carlo Mirabasso – Meditation

Στο παρακάτω βίντεο ο πανεπιστημιακός δάσκαλος στο Πάντειο Πανεπιστήμιο,
Γιώργος Κοντογιώργης, συνομιλεί με μέλη της ομάδας του περιοδικού ResPublica.
Στη συζήτηση αναλύονται ποικίλα θέματα, και κυρίως η πορεία της σκέψης του
Διαφωτισμού, κατά πόσο θα μπορούσαν φιλοσοφικά συστήματα που πηγάζουν από τούτο
το ρεύμα να προσφέρουν λύσεις στα σύγχρονα προβλήματα. Κεντρικός πυρήνας της
σκέψης του Κοντογιώργη είναι η δημοκρατία, όπως αυτή προσεγγίζεται μέσα από την
κοσμοσυστημική γνωσιολογία.



Η κοσμοσυστημική γνωσιολογία επιχειρεί τη συγκρότηση ενός καθολικού και
οικουμενικού συστήματος γνώσης (εννοιών, κατηγοριών, συστημάτων, μεθοδολογίας),
βάσει του οποίου επιχειρεί να ερμηνεύσει φαινόμενα και ιστορικές δημιουργίες.
Προσδίδει σε κάθε έννοια, όπως η δημοκρατία, η αντιπροσώπευση, η ελευθερία, η
ισότητα, η δικαιοσύνη, το κράτος κλπ, έναν σαφή ορισμό και προσπαθεί να
συνεκτιμήσει τις γενικές κατηγορίες κοινωνιών και όχι τα γεγονότα που
διαμορφώνονται μεταξύ τους. Με
βάση τον ορισμό, η έννοια του κοσμοσυστήματος παραπέμπει σε «ένα σύνολο
κοινωνιών και διαθέτει εσωτερική αυτάρκεια και συνοχή ως προς τις καταστατικές
του παραμέτρους (την οικονομία, την επικοινωνία, κ.ά.), καθώς και κοινές
θεμέλιες αξιακές και ιδεολογικο-πολιτισμικές ορίζουσες. Διακρίνουμε το
δεσποτικό και το ανθρωποκεντρικό κοσμοσύστημα».

<span data-mce-type="bookmark"
style="display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height:
0;" class="mce_SELRES_start"></span>

Η συνέντευξη έλαβε χώρα τον Γενάρη του «σωτήριου» έτους 2020.

Γιώργος Κοντογιώργης, Από το «έθνος του κράτους» στο «έθνος της κοινωνίας»

Από το «έθνος του κράτους» στο «έθνος της κοινωνίας»

https://slpress.gr/idees/apo-to-ethnos-toy-kratoys-sto-ethnos-tis-koinonias/

Στο SLpress 19.4.2020

Γιώργος Κοντογιώργης, Με αφορμή την επέτειο της 21ης Απριλίου 1967 Το αυταρχικό φαινόμενο

Με αφορμή την επέτειο της 21ης Απριλίου 1967

Το αυταρχικό φαινόμενο: από το Μεσοπόλεμο στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Απόσπασμα από το βιβλίο:

Γιώργου Κοντογιώργη, Το αυταρχικό φαινόμενο. 4^η Αυγούστου, 21^η Απριλίου. Ερμηνευτικές προσεγγίσεις, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ.171.

Περισσότερα για το καθεστώς της 21^ης Απριλίου: 

https://contogeorgis.blogspot.com/2017/04/21-1967-1974.html

https://contogeorgis.blogspot.com/2017/04/50.html
G.Contogeorgis, "Il fenomeno autorotario in Europa", in G. Laschi (Ed,) Memoria d'Europa, FrancoAngeli, Milano 2012
G.Contogeorgis, "L’idéologie du ‘4-Août’, le système autoritaire en Grèce (1936-1940)", in Revue Pouvoirs, Paris 2000

Το αυταρχικό καθεστώς αποτελεί φαινόμενο του 20^ου αιώνα. Η ολοκληρωτική του εκδοχή χρησιμοποιήθηκε, αρχικά, για να προσδιορίσει τον ιταλικό φασισμό και το γερμανικό ναζισμό.

Η έννοια του ολοκληρωτισμού αναφέρεται στην καθολική απορρόφηση των παραμέτρων της κοινωνίας από το κράτος, με όρους πραγματικής ή, πληρέστερα, τυπικής ιδιοκτησίας. Κατά τούτο, συγκροτεί κοινωνικο-πολιτικό σύστημα. Τυπική περίπτωση ολοκληρωτικού συστήματος αποτελεί το σοβιετικό καθεστώς, καθώς εμφανίζεται να απορροφά εν είδει ιδιοκτησίας, όχι μόνον την πολιτική, αλλά θεμελιωδώς τα μέσα της παραγωγής, έτσι ώστε να συσσωρεύει στα χέρια του μια καθόλα μονοπωλιακή και, συνακόλουθα, εκρηκτική δύναμη, συντριπτική για την αυτονομία της κοινωνίας. Ο φασισμός και ο ναζισμός, από την πλευρά τους, συνδυάζουν την ολοκληρωτική πολιτική βούληση για μια καθολική ιδιοποίηση του κράτους. Δεν μεταβάλουν όμως τη θεμελιακή υπόσταση της κοινωνίας ούτε θίγουν τον ιδιωτικό χαρακτήρα της οικονομίας.

Το νεοτερικό ολοκληρωτικό κράτος επαγγέλλεται την εγκαθίδρυση μιας αδιαμεσολάβητης σχέσης με την κοινωνία, την οποία όμως αντιλαμβάνεται ως προσάρτημά του κι όχι ως συντελεστή του πολιτικού συστήματος. Σε αντίθεση, ωστόσο, με τον τυπικό ολοκληρωτισμό, που καταργεί το υπόβαθρο της διαμεσολάβησης, το φασιστικό/ναζιστικό φαινόμενο επιδιώκει την ακύρωση της διαμεσολαβητικής λειτουργίας των ενδιαμέσων δυνάμεων, με την ενσωμάτωσή τους στο σύστημα, κι όχι την κατάργησή τους.       

Το αυταρχικό φαινόμενο, αντιθέτως, αφορά στην καταχρηστική ιδιοποίηση του πολιτικού συστήματος, είναι στην καλύτερη περίπτωση καθεστώς, με την έννοια ότι ο φορέας του καταλαμβάνει το κράτος και επιστρατεύει τον κατασταλτικό του μηχανισμό ως τρόπο άσκησης της πολιτικής εξουσίας επί της κοινωνίας. Το αυταρχικό καθεστώς, παίρνει τη μορφή της στρατιωτικής δικτατορίας και απαντάται στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

Η μετάβαση από την εποχή της λεγόμενης ‘παγκοσμιοποίηση’, το αυταρχικό φαινόμενο, από όπλο στα χέρια του ηγεμονικού συμπλέγματος, γίνεται όχημα άμυνας των κρατών της ‘τριτοκοσμικής’ περιφέρειας. Οι χώρες αυτές, αντιμέτωπες με τη διείσδυση του οικουμενικού κεφαλαίου και τη μονοσήμαντη πολιτική κυριαρχία του κοσμοσυστημικού ηγεμόνα, επιχειρούν να οχυρωθούν πίσω από την αρχή της κρατικής κυριαρχίας και, με όπλο τον αυταρχισμό, να εμποδίσουν τη λεγόμενη δημοκρατία να λειτουργήσει ως όχημα για την ανατροπή των εσωτερικών κοινωνικών δομών και συσχετισμών.

Το δίλημμα ‘εσωτερική ελευθερία’ ή ‘εθνική κυριαρχία’ φαίνεται να παρακάμπτει, ουσιαστικά, το ερώτημα που έχει να κάμει με το γενικότερο δημοκρατικό έλλειμμα της εποχής μας. Έλλειμμα που δεν αφορά τις κοινωνίες της δεύτερης μετάβασης (βασικά τις κοινωνίες του ‘τρίτου κόσμου’) στον ανθρωποκεντρισμό, αλλά κυρίως εκείνες του κόσμου της νεοτερικής πρωτοπορίας, οι οποίες, βυθισμένες στην απόλαυση του κεκτημένου τους, ενδιαφέρονται περισσότερο να αποδείξουν στους ‘τριτοκοσμικούς’ εταίρους τους στο παρόν κοσμοσύστημα τη ‘δημοκρατική’ τους ανωτερότητα, αντί να διερωτηθούν για το δικό τους δημοκρατικό έλλειμμα.

Η κατασκευή αυτή της νεοτερικότητας και, εν τέλει, η θεωρία που προβάλλει την ισχύ ως μήτρα της πολιτικής, εισάγει ως θεμελιώδη υπόθεση εργασίας, με την οποία θα κριθεί η δημοκρατική ωριμότητα μιας κοινωνίας, την έννοια της ‘civil society’. Η έννοια αυτή, αποδόθηκε στην ελληνική με τον καθόλα αδόκιμο και, πάντως, παραπλανητικό όρο της ‘κοινωνίας πολιτών’. Η ‘κοινωνία των πολιτών’ ορίζει την κοινωνία καθεαυτή, το σώμα των πολιτειακά συντεταγμένων μελών της, το δήμο. Η ‘civil society’ ορίζει, απεναντίας, τις δυνάμεις της κοινωνίας που διαμεσολαβούν ή, ορθότερα, που δρουν ανάμεσα στην σύνολη κοινωνία και στην πολιτική που ενσαρκώνει εν είδει ιδιοκτησίας το κράτος. Στο πλαίσιο αυτό, η κοινωνία δεν υπάρχει ως πολιτική κατηγορία, αποτελεί μια κοινωνία-ιδιώτη.

Συνομολογείται, επομένως, ότι η μη αυταρχική ροπή των οικονομικά αναπτυγμένων χωρών της νεοτερικότητας οφείλεται στη χειραγώγηση της (ούτως ή άλλως, μη αντιπροσωπευτικής) εξουσίας από τις δυνάμεις της κοινωνικο-οικονομικής διαμεσολάβησης και ισχύος που δρουν βασικά στο πεδίο του παρασκηνίου. Κι όχι στη δημοκρατική ή έστω αντιπροσωπευτική δομή του κράτους, καθώς η τελευταία προϋποθέτει την ανθρωποκεντρική ωριμότητα και, συνακόλουθα, την οργανική ενσωμάτωση της κοινωνίας στο πολιτικό σύστημα.

Η αλήθεια του επιχειρήματος ότι οι (ευρωπαϊκές) μάζες είναι επιρρεπείς στο λαϊκισμό, στη δημαγωγία και στους πάσης φύσεως ολοκληρωτισμούς, συνάδει ακριβώς με την παραδοχή αυτή, ενώ συγχρόνως επικυρώνει τον ισχυρισμό μας για τη μη ευδοκίμηση του φασιστικού φαινομένου στην Ελλάδα του μεσοπολέμου. Κατά τούτο, το ενδιαφέρον που εγείρει το ερώτημα, πώς θα ετίθετο το ζήτημα του αυταρχικού φαινομένου αν το πολιτικό σύστημα δεν ήταν ολοκληρωτικά αυτονομημένο, εγκαλεί την εποχή μας να εξηγήσει γιατί δεν προχωρεί στην αντιπροσωπευτική του ανασυγκρότηση και, επέκεινα, να απολογηθεί για το στρατωνισμό της κοινωνίας στο καθεστώς της ‘ιδιωτείας’.

Το ελληνικό παράδειγμα έρχεται ακριβώς να σχετικοποιήσει το αναπτυξιακό επιχείρημα, εισάγοντας την άγνωστη στον κόσμο της νεοτερικότητας παράμετρο της ‘κοινωνίας’, της οποίας η, εν προκειμένω κληρονομημένη, πολιτική κουλτούρα, την τοποθετεί ως αυτόνομο συντελεστή της πολιτικής ζωής.

Κατά τούτο, η εγγραφή του ελληνικού αυταρχικού καθεστώτος στον ομόλογο κύκλο των χωρών της Νότιας Ευρώπης, υπό το πρίσμα της αναπτυξιακής της χωροθέτησης, δηλαδή ως ημι-περιφέρειας, είναι τουλάχιστον αδόκιμη. Διότι αν μη τι άλλο παραθεωρεί το γεγονός ότι οι αυταρχισμοί της Ιβηρικής χερσονήσου ανάγονται, όχι στην ιδιαιτερότητα του Νότου, αλλά στην ολοκληρωτική δυναμική που παρήγαγε η κεντρική Ευρώπη του μεσοπόλεμου. Στον αντίποδα, η ελληνική δικτατορία αποτελεί ένα τυπικό παράγωγο του Ψυχρού Πολέμου και, οπωσδήποτε, συμβάν στην ιστορία του πολιτικού συστήματος του ελληνικού κράτους έθνους.

Υπό την έννοια αυτή, οι αυταρχισμοί της Ιβηρικής χερσονήσου εγγράφονται ως μεταβατικά καθεστώτα, γνώριμα σε χώρες που εισέρχονται για πρώτη φορά στο προ-αντιπροσωπευτικό νεοτερικό πολιτικό σύστημα. Αντιθέτως, στην περίπτωση της Ελλάδας, το αυταρχικό καθεστώς αποτελεί παρέκβαση, καθώς είναι η πρώτη νεότερη χώρα που το εφήρμοσε, στις αρχές του 19^ου αιώνα, με ρήτρα την καθολική ψήφο. Αν, επομένως, υιοθετηθεί η υπόθεση της αναπτυξιακής ερμηνείας του πολιτικού συστήματος και, μάλιστα, της ταξινόμησης της Ελλάδας στις χώρες της  ημι-περιφέρειας, δεν μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι προηγήθηκε, ως προς αυτό, σε σχέση με τις χώρες της νεοτερικής πρωτοπορίας, οι οποίες θα εμπραγματώσουν τις αξίες του (την καθολική ψήφο και άλλες συναφείς), μετά από πολλούς αγώνες, έναν έως ενάμισι αιώνα αργότερα.

https://contogeorgis.blogspot.com/2017/04/21-1967-1974.html

https://contogeorgis.blogspot.com/2017/04/50.html